Mobile menu

Ο Κορμακίτης

Τοποθεσία

Ο Κορμακίτης βρίσκεται 29 χιλιόμετρα δυτικά της πόλης Κερύνειας και 16 χιλιόμετρα βόρεια της Μόρφου σε υψόμετρο 190 μέτρων. Μέχρι τον Ιούλη του 1974 ήταν το μεγαλύτερο χωριό της επαρχίας Κερύνειας με 1800 κατοίκους. Κτισμένος σε ολοπράσινο λόφο, χαρακτηρίζεται από τη φυσική ομορφιά του, τις πράσινες κοιλάδες, τα ήσυχα μονοπάτια και τις παραδεισένιες παραλίες. Μοναδικά είδη βλάστησης μπορεί να συναντήσει κανείς στα απόκρημνα μέρη του Κορμακίτη.


Πληθυσμός

Ο Κορμακίτης κατοικείται σήμερα από 120 Κύπριους Μαρωνίτες εγκλωβισμένους. Με τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων οι κάτοικοι που εγκατέλειψαν το χωριό λόγω των γεγονότων του 1974, επισκέπτονται τακτικά το χωριό και με ενθουσιασμό επιδιορθώνουν τα σπίτια τους για να τα χρησιμοποιούν ως δεύτερη κατοικία, ελπίζοντας ότι σύντομα θα δοθεί μια τελική λύση στο κυπριακό πρόβλημα. Το χωριό αποτελεί σήμερα πνοή ζωντάνιας κι ελπίδας για τους εγκλωβισμένους.


Ιστορική αναδρομή

Η σημερινή Μαρωνιτική κοινότητα σχηματίστηκε από 4 μεταναστευτικά κύματα που ξεκίνησαν τον 8ο αιώνα από τη Συρία και το Λίβανο λόγω των αραβικών επιδρομών. Επί Φραγκοκρατίας (1191-1489), ο Κορμακίτης αποτελούσε ένα από τα καλύτερα φέουδα και ήταν παραχωρημένο στο Φράγκο φεουδάρχη Denores. Το 1570 υπολογίζεται ότι στον Κορμακίτη κατοικούσαν 850 κάτοικοι. Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας (1571-1878) ο αριθμός των κατοίκων μειώθηκε αισθητά με αποτέλεσμα το 1841 να υπάρχουν μόνο 200 κάτοικοι στο χωριό. Με την Αγγλική κυριαρχία και τις καλύτερες συνθήκες διαβίωσης που επήλθαν στο νησί, ο αριθμός των κατοίκων του Κορμακίτη αυξήθηκε σε 1800.

Η τουρκική εισβολή του 1974 αποτέλεσε σοβαρό πλήγμα για τη Μαρωνιτική κοινότητα. Ένας σημαντικός αριθμός κατοίκων του Κορμακίτη προσφυγοποιήθηκε. Αρκετοί κάτοικοι του χωριού διάλεξαν το δύσκολο δρόμο και έμειναν εγκλωβισμένοι στη γη των πατέρων τους με κύριο στόχο τους τη διατήρηση της ελπίδας για επιστροφή. Με την πάροδο του χρόνου όμως η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς οι εγκλωβισμένοι είναι πια σε προχωρημένη ηλικία και ο κίνδυνος αφανισμού τους μεγάλος.


Ονομασία του χωριού

Αναφορικά με το πως πήρε το όνομα του ο Κορμακίτης υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Η πρώτη σχετίζεται με τους πρώτους κατοίκους οι οποίοι κατάγονταν από το χωριό Κουρ του Λιβάνου. Η νοσταλγία και οι θύμησες τους ανάγκαζαν να επαναλαμβάνουν την φράση «Νάχνι ζήνα ουά Κουρ μαζίτ» (Εμείς ήρθαμε αλλά το Κουρ δεν ήρθε). Από τις λέξεις «Κουρ μαζίτ» πήρε το όνομα του ο Κορμακίτης.

Μια δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι τον 8ο αιώνα π.Χ. όταν οι Φοίνικες ήρθαν στην Κύπρο και ίδρυσαν διάφορα εμπορικά κέντρα, ίδρυσαν την παραλιακή πόλη Κορμία την οποία οι ιστορικοί τοποθετούν κοντά στο σημερινό χωριό Λιβερά. Η πόλη Κορμία αποτέλεσε καταφύγιο για πολλούς Μαρωνίτες οι οποίοι λόγω των αραβικών επιδρομών έφευγαν από τη Συρία. Παρ’όλα αυτά, με την πάροδο του χρόνου, οι κάτοικοι ενοχλημένοι από τους Σαρακηνούς πειρατές εγκατέλειψαν την πόλη Κορμία και ίδρυσαν μια νέα πόλη την Κορμία ζτίτε (Νέα Κορμία), η οποία σταδιακά εξελίχτηκε στη σημερινή ονομασία του χωριού Κορμακίτης.

Η τρίτη εκδοχή αναφέρει ότι το χωριό Κορμακίτης σχετίζεται με την αρχαία πολιτεία Κέρμια. Στη βιογραφία του Αποστόλου Βαρνάβα (5ος αιώνας μ.Χ) αναφέρεται ότι ο Βαρνάβας κι ο ανιψιός του Ιωάννης Μάρκος αποβιβάστηκαν στην τοποθεσία Κρομμυακίτης, κοντά στο χωριό Λιβερά. Εκεί υπήρχε η κώμη Κόρμη (η αρχαία Κέρμια) και από αυτό το όνομα γεννήθηκε η ονομασία Κορμακίτης.


Αρχιτεκτονική και Εκκλησίες

Τα σπίτια του χωριού διατηρούν τον κυπριακό παραδοσιακό ρυθμό αρχιτεκτονικής καθώς δεν έγιναν σημαντικές αλλαγές μετά τα γεγονότα του 74. Για το λόγο αυτό το χωριό είναι πολύ γραφικό. Τα σπίτια είναι κτισμένα το ένα πολύ κοντά στο άλλο και σχεδόν όλα έχουν όμορφα μπαλκόνια.

Στο χωριό υπάρχει ένας καθεδρικός ναός, τρία ξωκλήσια και ένα μοναστήρι.

  • Εκκλησία Αγίου Γεωργίου Κορμακίτη: Αφιερωμένη στον Αγ.Γεώργιο, προστάτη του χωριού. Η εκκλησία άρχισε να χτίζεται γύρω στα 1900, επί εποχής του Γενικού Βικάριου Ιωάννη Κυρίλλη. Το 1933 έγινε επίσημα η καθαγίαση της από τον τότε Αρχιεπίσκοπο Παύλο Αουάτ. Μοιάζει περισσότερο με Καθεδρικό Ναό, έχει ωραία πρόσοψη με δύο κωδωνοστάσια. Το τελευταίο κωδωνοστάσιο το έκτισε ο Γενικός Βικάριος Ιωάννης Φοραδάρης το 1941. Πριν το 1974 αποτελούσε τον επίσημο Καθεδρικό Ναό της Μαρωνιτικής Εκκλησίας στην Κύπρο.

  • Το ξωκλήσι της Παναγίας: Στο δυτικό άκρο του χωριού ορθώνεται μεγαλοπρεπώς μια μικρή εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία, η οποία χτίστηκε γύρω στο 13ο αιώνα. Στους εσωτερικούς της θόλους είχε ωραιότατες ζωγραφιές Αγίων. Πρόσφατα επιδιορθώθηκε και προσελκύει το ενδιαφέρον πολλών επισκεπτών.

  • Το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου του Σπόρου: Βόρεια του Κορμακίτη στην παραλιακή περιοχή του Κόρνου υπάρχει παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο του Σπόρου. Χτίστηκε περίπου το 1852. Ο Κόρνος αποτελούσε εμπορικό κέντρο εξαγωγής χαρουπιών. Κάθε χρόνο, στις 3 Νοεμβρίου, τελείται Θεία Λειτουργία από τη Μαρωνιτική Κοινότητα προς τιμήν του Αγίου. Ο μήνας Νοέμβριος σηματοδοτεί την έναρξη της γεωργικής περιόδου, γι’ αυτό και οι γεωργοί προσεύχονται στον Άγιο Γεώργιο για πλούσια σοδειά. Σύμφωνα με την παράδοση, μετά τη Θεία Λειτουργία, οι Μαρωνίτες παίρνουν το μεσημεριανό τους δίπλα στη θάλασσα για να ευχαριστήσουν τον Άγιο Γεώργιο.

  • Το μοναστήρι των Φραγκισκανών αδελφών : Χτίστηκε το 1936, δίπλα από την πλατεία του χωριού. Η θέα από εκεί προς το κέντρο του χωριού είναι καταπληκτική. Δίπλα από το μοναστήρι υπάρχει μια δεύτερη εκκλησία του Αγ.Γεωργίου η οποία ήταν η αρχική εκκλησία της ενορίας και η οποία χτίστηκε το 1534 ή 1620. Τώρα βρίσκεται στα χέρια των Φραγκισκάνων Καλογραιών.


Απόδειξη του ότι ο Κορμακίτης αποτελείτο πάντα από Μαρωνίτες είναι τα αραβικά τοπωνύμια: Σλάεπ, Σαλίπα, Πετέλια, Σιηρτή, Σουρζ, Σεντούκα, Λαότρυπες, Παλιόμαντρα, Μαλά, Λιθράτης, Αποσυρτή, Πηλός, Μεσοκούντουρα, Κούκος, Βάτα, Ναους, Αην Σιηρκε, Παηταρουι, Σιηρ Μαλα, Ταατιλ Πεδα, Χανδακα και άλλα.


Διατήρηση πολιτιστικής κληρονομιάς και αναπαλαίωση / αναβάθμιση κτιρίων του χωριού 

Το 2013, με πρωτοβουλία του Ιδρύματος Ευημερίας Μαρωνιτών Κύπρου και σε συνεργασία με το Κοινοτικό Συμβούλιο Κορμακίτη, αναβαθμίστηκε η κεντρική πλατεία του χωριού, μέσα στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού προγράμματος Community development through village initiatives – improving quality of life in rural communities. Η αναβάθμιση της πλατείας έγινε με χορηγία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Κυπριακής κυβέρνησης και του Ιδρύματος Ευημερίας Μαρωνιτών. Σκοπός του έργου ήταν η αναβάθμιση της πλατείας του Κορμακίτη έτσι ώστε να αξιοποιείται για πολιτιστικές και άλλες εκδηλώσεις.  Με την αποπεράτωση του έργου αυτού επιτεύχθηκε η διάσωση της παραδοσιακής βρύσης στο κέντρο του χωριού, δημιουργήθηκε χώρος πρασίνου και παιχνιδότοπος για μικρά παιδιά, δημιουργήθηκαν δημόσιες τουαλέτες στο χωριό για χρήση από τους κατοίκους του χωριού αλλά και από άτομα με αναπηρίες.

Μέσα στα πλαίσια άλλου προγράμματος Grants for the Cultural Heritage Preservation από το UNDP – PFF έγινε επιδιόρθωση του παλιού νηπιαγωγείου στον Κορμακίτη και μετατροπή του σε κοινοτικό/πολιτιστικό κέντρο. Χορηγός του συγκεκριμένου έργου αποτέλεσε το UNDP – PFF και η Κυπριακή Δημοκρατία. Στον χώρο αυτό στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείου Κορμακίτη, που αποτελεί το μοναδικό λαογραφικό μουσείο της Μαρωνίτικης κοινότητας. Την επιμέλεια του μουσείου έχει αναλάβει ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Kormakitis Trust και το Ίδρυμα Ευημερίας Μαρωνιτών. Για φωτογραφίες κάντε κλίκ εδώ.

Με επιτυχία επίσης ολοκληρώθηκε και η επιδιόρθωση του οικήματος του συλλόγου στον Κορμακίτη μέσα από το πρόγραμμα Rural Development Grant Scheme,“Supporting Rural Enterprise”. Χορηγός του προγράμματος αποτέλεσε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Σκοπός του έργου ήταν η επιδιόρθωση του συλλόγου στον Κορμακίτη και ο κατάλληλος εξοπλισμός του, έτσι ώστε να συνάδει με τα Ευρωπαϊκά κριτήρια και απαιτήσεις σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας. Με την ολοκλήρωση του έργου, ο χώρος του συλλόγου αξιοποιείται από τα οργανωμένα σύνολα για διοργάνωση εκδηλώσεων και θεατρικών παραστάσεων.  

Μέσα στα πλαίσια του ίδιου προγράμματος έγινε επίσης επιδιόρθωση του καφενείου στον Κορμακίτη. Χορηγός ήταν η Ευρωπαϊκή Ένωση. Με το έργο αυτό έγινε επιδιόρθωση του καφεστιατορίου, έτσι ώστε να ικανοποιεί τα ευρωπαϊκά κριτήρια και απαιτήσεις σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας. Ο χώρος του καφεστιατορίου χρησιμοποιείτε ως Kebab House και ειδικεύεται στην παρασκευή και πώληση παραδοσιακών εδεσμάτων.


Κυπριακή Μαρωνιτική Αραβική Γλώσσα

Η Κυπριακή Μαρωνιτική Αραβική (ΚΜΑ) γλώσσα αποτελεί σημαντικό στοιχείο διαφοροποίησης της κοινότητας. Ομιλείται στον Κορμακίτη αδιάκοπα από τον 8ο αιώνα, από τότε που οι πρώτοι Μαρωνίτες έφτασαν στο νησί και αποτελεί μέρος του πολιτιστικού πλούτου της Κύπρου.

Η γλώσσα του Κορμακίτη διασώθηκε μέχρι τις μέρες μας μεταδιδόμενη προφορικά, κυρίως από τους γονείς στα παιδιά, αφού δεν υπάρχουν οποιεσδήποτε ενδείξεις που  να αποδεικνύουν ότι οι Μαρωνίτες της Κύπρου χρησιμοποίησαν οποιοδήποτε είδος γραπτού λόγου. Η ΚΜΑ ομιλείται σήμερα μόνο από τους Μαρωνίτες που κατάγονται από το χωριό Κορμακίτης και οι οποίοι έχουν ζήσει τα παιδικά τους χρόνια στον Κορμακίτη αφού μέχρι την τούρκικη εισβολή η Σάννα ήταν η κύρια γλώσσα επικοινωνίας στο χωριό. Χαρακτηριστικό είναι το ότι τα παιδιά μαθαίνουν για πρώτη φορά ελληνικά στην πρώτη τάξη του δημοτικού. Αποτελεί ίσως παράδοξο το ότι η γλώσσα δεν  διασώθηκε και ούτε υπάρχουν ενδείξεις ότι κάποτε ομιλείτο στα άλλα τρία μαρωνίτικα χωριά.

Η γλώσσα όπως έχει διασωθεί στις μέρες μας περιέχει κυρίως αραβικές λέξεις οι περισσότερες των οποίων όμως δεν είναι εύκολα κατανοητές από έναν άριστο ομιλητή της μοντέρνας αραβικής, αφού λόγω τις γεωγραφικής και γλωσσολογικής απομόνωσης της από τον ευρύτερο χώρο όπου ομιλούσαν την αραβική, οι λέξεις αυτές έχουν αλλοιωθεί μερικώς ή έχουν παραμείνει στην πιο αρχαία τους μορφή. Περιέχει όμως και αραμαϊκές, ελληνικές, ιταλικές και τούρκικες λέξεις.

Η σημαντικότητα της διαφαίνεται και από το γεγονός ότι συγκεντρώνει το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον διακεκριμένων επιστημόνων καθώς εμπεριέχει αραβικούς όρους αραμαϊκής προέλευσης. Ο καθηγητής Dr. Alexander Borg αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η γλώσσα αυτή έχει πολύ στενή σχέση (“close substrata relationship”, Borg, Leiden 2004) με την αραμαϊκή και περιέχει όρους αραμαϊκής ρίζας τους οποίους συναντά κανείς μόνο στην ΚΜΑ. Για το λόγο αυτό οι γλώσσα των κατοίκων του Κορμακίτη αποτελεί σημαντική πηγή αναφοράς για σκοπούς γλωσσολογικής και εθνογραφικής μελέτης στον ευρύτερο μεσογειακό χώρο.

Παρά τον μικρό αριθμό των ομιλούντων, η γλώσσα αυτή παρέμεινε αμετάβλητη λόγω του γεγονότος ότι οι ομιλούντες την γλώσσα ζούσαν σε μια απομονωμένη και στενά δεμένη αγροτική κοινότητα. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 οι περισσότεροι κάτοικοι του Κορμακίτη προσφυγοποιήθηκαν και σκορπίστηκαν στις ελεύθερες περιοχές. Αυτός ο κατατεμαχισμός των κατοίκων του Κορμακίτη αποτέλεσε σοβαρό πλήγμα για την Κυπριακή Μαρωνιτική Αραβική η οποία όμως παρόλες τις δυσκολίες στην εξάσκησή της, συνεχίζει να χρησιμοποιείται. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι κάτοικοι  του Κορμακίτη την ονομάζουν απλά «Σάννα» (η γλώσσα μας) γιατί ταυτίζεται άμεσα με τα ήθη και έθιμα του χωριού και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτισμικής μας ταυτότητας.

Η Κυπριακή Μαρωνιτική Αραβική διατρέχει σήμερα σοβαρό κίνδυνο εξαφάνισης. Το γεγονός αυτό έχει εντοπιστεί τόσο από την UNESCO η οποία την έχει συμπεριλάβει στο κόκκινο βιβλίο των υπό εξαφάνιση γλωσσών της αλλά και από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Συγκεκριμένα το Συμβούλιο της Ευρώπης καθώς και η ειδική Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις μειονοτικές και περιφερειακές γλώσσες έχουν προβεί σε επανειλημμένες συστάσεις και εκθέσεις προς την Κυπριακή Κυβέρνηση για την αναγνώριση της γλώσσας ως προστατευόμενης από τις πρόνοιες του Ευρωπαϊκού Χάρτη καθώς και τον καταρτισμό δομημένης πολιτικής αναβίωσης και διάσωσης της και ενδυνάμωσης της διδασκαλίας της στο Δημοτικό Σχολείο του Αγίου Μάρωνα.

Ένα σύνολο ενεργειών για τη διάσωση της γλώσσας μας έχουν ήδη ξεκινήσει. Δημιουργήθηκαν επιτροπές για τη διάσωση της γλώσσας οι οποίες καταρτίζουν σχέδιο δράσης, ενώ ενέργειες άρχισαν να υλοποιούνται. Οι προσπάθειες για διάσωση της γλώσσας είναι εντατικές από όλους τους αρμόδιους φορείς της κοινότητας. Το Δεκέμβριο του 2007, ο διακεκριμένος γλωσσολόγος, Dr. Alexander Borg, παρουσίασε το αλφάβητο της ΚΜΑ με απώτερο σκοπό την κωδικοποίηση και τη διάσωση της γλώσσας. Στις 17 Οκτωβρίου 2008, η ΚΜΑ αναγνωρίστηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία ως μειονοτική γλώσσα της Κύπρου, βάσει του Ευρωπαϊκού Χάρτη Περιφερειακών ή Μεινοτικών γλωσσών του Συμβουλίου της Ευρώπης.  Έχει επίσης ιδρυθεί το Σωματείο “Xki Fi Sanna” ένας μη κυβερνητικός οργανισμός που αποσκοπεί στην δημιουργία των συνθηκών εκείνων που θα επιτρέψουν την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χάρτη για την ΚΜΑ και κατά συνέπεια στην αναβίωση της γλώσσας αυτής.

Το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού έχει διορίσει ειδική επιτροπή με στόχο τη γλωσσική αφύπνιση, σχεδιασμό εκμάθησης αλλά και καταγραφή της ΚΜΑ στην οποία συμμετέχουν πανεπιστημιακοί γλωσσολόγοι, εμπειρογνώμονες καθώς και εκπρόσωποι της κοινότητας. To 2013 ξεκίνησε η κατγραφή και κωδικοποίηση της γλώσσας απο ομάδα ερευνητών και εμπειρογνωμόνων και επικεφαλή τη Δρ. Μαριλένα Καρυολαίμου. Η Μαρωνιτική Κοινότητα επιθυμεί έντονα να διατηρήσει τη γλώσσα της και μαζί με αυτή όλα όσα κουβαλάει κρυμμένα μέσα στις λέξεις και τους ιδιωματισμούς της. Ο θάνατός της σηματοδοτεί το θάνατο των παραδόσεων και των εθίμων του Κορμακίτη.

Ευθύνη όλων μας είναι να μετρήσουμε τις δυνατότητες που σήμερα μας προσφέρονται και στη βάση αυτών να κτίσουμε ότι πρέπει να κτιστεί για να προστατεύσουμε την ιδιαιτερότητα της κοινότητας μας, να προστατεύσουμε ό,τι μας χάρισαν οι πρόγονοί μας κουβαλώντας το μέσα από τους αιώνες και τις κακουχίες γιατί «...με κάθε γλώσσα που πεθαίνει, σβήνει μια εικόνα της ανθρωπότητας» (Οκτάβιο Παζ)